Datatypen

DXL kent zes basisdatatypen plus entiteiten voor gestructureerde data.

Number

Getallen, zowel geheel als met decimalen.

        // Geheel getal
14        // Decimaal getal
-5          // Negatief getal
001       // Klein decimaal

Rekenkundige operaties

+ 2       // 3
- 3      // 7
* 5       // 20
/ 3      // 5
% 5      // 2 (modulo/rest)
-x          // Negatie

Number methodes

Methode	Voorbeeld	Resultaat	Beschrijving
`abs()`	`(-5).abs()`	`5`	Absolute waarde
`round()`	`3.7.round()`	`4`	Afronden naar dichtstbijzijnde geheel
`round(n)`	`3.14159.round(2)`	`3.14`	Afronden op n decimalen
`floor()`	`3.9.floor()`	`3`	Naar beneden afronden
`ceil()`	`3.1.ceil()`	`4`	Naar boven afronden
`clamp(min, max)`	`15.clamp(0, 10)`	`10`	Beperk tot bereik
`to_text()`	`42.to_text()`	`"42"`	Converteer naar tekst
`format(p)`	`3.14159.format("0.00")`	`"3.14"`	Formatteren

Negatieve getallen

Gebruik haakjes rond negatieve getallen bij methode-aanroepen: (-5).abs() in plaats van -5.abs().

Text

Tekst (strings) tussen dubbele aanhalingstekens.

"Hallo wereld"
"Met \"escape\" tekens"
"Regel 1\nRegel 2"
""                    // Lege string

Escape sequences

Sequence	Betekenis
`\"`	Dubbel aanhalingsteken
`\\`	Backslash
`\n`	Nieuwe regel
`\r`	Carriage return
`\t`	Tab

Text operaties

"hello" + " " + "world"    // "hello world" (concatenatie)

Text methodes

Methode	Voorbeeld	Resultaat	Beschrijving
`len()`	`"hello".len()`	`5`	Aantal tekens
`upper()`	`"hello".upper()`	`"HELLO"`	Hoofdletters
`lower()`	`"WORLD".lower()`	`"world"`	Kleine letters
`trim()`	`" hi ".trim()`	`"hi"`	Verwijder witruimte
`contains(s)`	`"hello".contains("ell")`	`true`	Bevat substring?
`starts_with(s)`	`"hello".starts_with("he")`	`true`	Begint met?
`ends_with(s)`	`"hello".ends_with("lo")`	`true`	Eindigt met?
`replace(old, new)`	`"hello".replace("l", "x")`	`"hexxo"`	Vervangen
`substr(start)`	`"hello".substr(2)`	`"llo"`	Substring vanaf
`substr(start, len)`	`"hello".substr(1, 3)`	`"ell"`	Substring met lengte
`split(delim)`	`"a,b,c".split(",")`	`["a","b","c"]`	Splits naar array
`to_number()`	`"42".to_number()`	`42`	Converteer naar getal
`to_date()`	`"2024-06-15".to_date()`	`2024-06-15`	Converteer naar datum

Automatische conversie

Bij concatenatie worden niet-tekst waarden automatisch geconverteerd:

"Score: " + 42            // "Score: 42"
"Status: " + true         // "Status: true"
"Datum: " + today         // "Datum: 2024-06-15"

Boolean

Logische waarden: true of false.

true
false

Vergelijkingsoperatoren

== 1        // true (gelijk aan)
!= 2        // true (niet gelijk aan)
< 2         // true (kleiner dan)
<= 2        // true (kleiner of gelijk)
> 2         // true (groter dan)
>= 2        // true (groter of gelijk)

Logische operatoren

true && true      // true (AND)
true && false     // false
false || true     // true (OR)
false || false    // false
!true             // false (NOT)
!false            // true

Short-circuit evaluatie

Logische operatoren evalueren "short-circuit": bij && wordt de rechterkant niet geëvalueerd als de linkerkant false is, bij || niet als de linkerkant true is.

// Safe: als count 0 is, wordt er niet gedeeld
count > 0 && (done / count > 0.5)

Truthiness

In conditionele contexten worden waarden als volgt geïnterpreteerd:

Waarde	Truthy/Falsy
`true`	truthy
`false`	falsy
`null`	falsy
`0`	falsy
andere getallen	truthy
`""` (lege string)	falsy
andere strings	truthy
lege array `[]`	falsy
niet-lege array	truthy
Entity	truthy

Date

Datums in ISO 8601 formaat (YYYY-MM-DD).

2024-06-15
2025-01-01
1990-12-31

Built-in datum

today         // Huidige datum

Datumrekenen

date1 - date2                 // Verschil in dagen (Number)
2024-06-20 - 2024-06-15       // 5

date.add_days(10)             // 10 dagen later
date.add_weeks(2)             // 2 weken later
date.add_months(1)            // 1 maand later

Date methodes

Methode	Voorbeeld	Resultaat	Beschrijving
`days_until()`	`2024-12-31.days_until()`	`199`	Dagen tot (vanaf today)
`days_until(d)`	`date.days_until(other)`	`-`	Dagen van date tot d
`days_since()`	`2024-01-01.days_since()`	`166`	Dagen sinds (vanaf today)
`days_since(d)`	`date.days_since(other)`	`-`	Dagen van d tot date
`days_to(d)`	`date.days_to(other)`	`-`	Dagen tot datum d
`add_days(n)`	`date.add_days(7)`	`-`	n dagen optellen
`add_weeks(n)`	`date.add_weeks(2)`	`-`	n weken optellen
`add_months(n)`	`date.add_months(1)`	`-`	n maanden optellen
`year()`	`2024-06-15.year()`	`2024`	Jaartal
`month()`	`2024-06-15.month()`	`6`	Maand (1-12)
`day()`	`2024-06-15.day()`	`15`	Dag (1-31)
`weekday()`	`2024-06-15.weekday()`	`6`	Weekdag (1=ma, 7=zo)
`start_of_week()`	`date.start_of_week()`	`-`	Maandag van de week
`start_of_month()`	`date.start_of_month()`	`-`	Eerste van de maand
`end_of_month()`	`date.end_of_month()`	`-`	Laatste van de maand
`format(p)`	`date.format("%d-%m-%Y")`	`"15-06-2024"`	Formatteren

Format patterns

Gebruik strftime-patronen voor format():

Patroon	Betekenis	Voorbeeld
`%Y`	Jaar (4 cijfers)	2024
`%m`	Maand (2 cijfers)	06
`%d`	Dag (2 cijfers)	15
`%B`	Maandnaam	June
`%A`	Dagnaam	Saturday

Null

Vertegenwoordigt "geen waarde" of "onbekend".

null

Null handling

value ?? default              // Geeft default als value null is
value ?? 0                    // Geeft 0 als value null is
name ?? "Onbekend"            // Geeft "Onbekend" als name null is

value?.property               // Geeft null als value null is
owner?.name                   // Safe navigation

Null propagatie

Veel methodes propageren null automatisch:

null.upper()                  // null (geen error)
null.days_until()             // null

Array

Een geordende lijst van waarden.

// Arrays ontstaan meestal uit relaties of filters
@actions                      // Array van actie-entities
@actions.budget               // Array van getallen
@actions[status == "done"]    // Gefilterde array

Array methodes

Methode	Beschrijving
`count()`	Aantal elementen
`is_empty()`	Is de array leeg?
`first()`	Eerste element (of null)
`last()`	Laatste element (of null)
`nth(n)`	Element op positie n (0-indexed)
`take(n)`	Eerste n elementen
`skip(n)`	Alles behalve eerste n
`reverse()`	Omgekeerde volgorde
`sort()`	Gesorteerd (oplopend)
`unique()`	Zonder duplicaten
`flat()`	Maak geneste arrays plat
`join(sep)`	Voeg samen tot tekst

Aggregatie methodes

Methode	Beschrijving
`sum()`	Som van alle getallen
`avg()`	Gemiddelde
`min()`	Minimum waarde
`max()`	Maximum waarde
`median()`	Mediaan
`span()`	Max - min (voor datums: dagen)

Auto-mapping

Property access en scalar methodes mappen automatisch over arrays:

@actions.budget               // Array van alle budgets
@actions.budget.round()       // Array van afgeronde budgets
@actions.name.upper()         // Array van namen in hoofdletters

Entity

Gestructureerde objecten zoals Actions, Results, Directions.

// Entities hebben velden en relaties
action.name                   // Veld
action.budget                 // Veld
action.owner                  // Relatie naar Person

Entity types

Type	Beschrijving
Action	Een actie/taak
Result	Een resultaat/doel
Direction	Een richting in het plan
DimensionValue	Een waarde van een dimensie
Person	Een persoon/gebruiker

Velden benaderen

action.name                   // Direct veld
action.status                 // Direct veld
action?.name                  // Safe navigation (null als action null is)

Relaties benaderen

result.actions                // Alle acties van dit resultaat
action.owner                  // De eigenaar (Person)

Number​

Rekenkundige operaties​

Number methodes​

Text​

Escape sequences​

Text operaties​

Text methodes​

Automatische conversie​

Boolean​

Vergelijkingsoperatoren​

Logische operatoren​

Short-circuit evaluatie​

Truthiness​

Date​

Built-in datum​

Datumrekenen​

Date methodes​

Format patterns​

Null​

Null handling​

Null propagatie​

Array​

Array methodes​

Aggregatie methodes​

Auto-mapping​

Entity​

Entity types​

Velden benaderen​

Relaties benaderen​